تغییرات وســیع در زمینه ی اســتفاده از فناوریها و تکنولوژی آموزشی، به ويژه در بُعد رســانه ای، مدیران آموزشی را واداشته است که با اســتفاده از رسانه های آموزشی و تکنولوژی، یادگیری را تســهیل كنند و اين دستاوردها را جایگزین تدریس سنتی کلاس درس خود کنند. آموزش به معنای هرگونه فعالیت یا تدبیر از پیش طرح ریزي شده با هدف ایجاد یادگیری در فراگیرنده است. یادگیري هم به معنای ایجاد تغییرات ً پایدار در رفتار بالقوه ی یادگیرنده، نســبتا مبتنی بر كسب تجربه، تعریف میشود.

در نتيجه میتوان گفــت، یادگیري هدف اســت و آموزش یکی از راه های رسیدن به آن. در این صورت، رســانه ی آموزشی که ابزاری برای انتقال پیام آموزشی به فراگیرنده است، جزئی از فرایند آموزش خواهد بود و استفاده از آن بر میزان یادگیری شاگردان اثر میگذارد.

نرم افزارهای آموزشــی چندرســانه ای نیز برنامه هایی هســتند که توانایــی ارائه ی موضوعات درســی را متناســب با اهداف آموزشــی، در قالــب تصاویــر گرافیکی، انیمیشــن، فیلم، صدا و غیره، امکانپذیر میســازند. آمــوزش از این طریــق برای دانش آموزان ابتدایی که توانایی خواندن و درک کامل را ندارند، اثربخش است.

اســتفادهی معلمــان از نرمافزارهــای چندرســانهای در آمــوزش به اثربخشــی در یاددهی- یادگیری منجر میشــود که عبارت اند از:

به کارگیری حواس در یادگیری

حسهای مختلف در یادگیري انسان نقش مساوی و یکسان ندارند. یادگیری در انسان 75درصد از طریق حس بینایی، 13 درصد حس شــنیداری، 6 درصد حس لامسه، 3 درصد حس چشایی و 3 درصد حس بویایی اتفاق ميافتد.

نرمافزارهای چندرسانهای، برنامههای چند اسالیدی و بستههای آموزشی به گونهای طراحی شدهاند که پيام مطالب را در قالب تصاویر، نوشتار، فیلم یا صدا منتقل ميكنند و ایــن پیام توســط چند حــس دریافت میشود. فرایند یادگیری در اين نوع انتقال پيام سریعتر و عمیق تر و به خاطر سپردن و یاد آوردن مطالب راحتتر و آسانتر از زمانی است که فقط یکی از حواس درگیر باشد. به طور مثال، در خصــوص درسهایی که بر پایهی حس شنیداری؛ مثل تاریخ استوارند، میتوان گفت، استفاده از روشهایی همانند تماشای فیلم و نشان دادن تصاویر مربوطه همراه با صوت تأثیرگذاری بيشــتري دارد. اما اســتفاده از نرم افزارهای آموزشــی باید به گونهای باشد که نه تنها فرایند یادگیری و یادسپاری را تقويت كند، بلکه فعالیت های یادگیری در آنها مبتنی بر بهرهگیری کامل از حواس دانشآموزان تنظیم شود.

عملکرد حافظه و یادگیری

اطلاعــات از طریق حافظهی حســی وارد ذهن میشــوند و در صــورت توجه کردن به آنها، به حافظهی فعال انتقال می‌یابند. حافظهی کوتاه مــدت ظرفیت محدودی دارد و اطالعــات محدودی را قبل از اینکه وارد حافظهی بلند مدت شوند، در خود نگه میدارد. پردازش اطلاعات در ذهن توسط دو کانال تصویری و کلامی صورت میگیرد. کانــال تصویــری اطلاعاتی را کــه دیده میشوند، پردازش ميكند و کانال کلامی، پردازش اطلاعاتی را که شــنیده میشوند، در بر میگیرد. بنابرایــن، پردازش اطلاعات توســط دو کانال و به صورت همزمان باعث میشود اطلاعات بیشتری را پردازش کند تا اینکه فقط یک کانال فعال باشد. یادگیري فعال مســتلزم به کارگیــري مجموعهای هماهنگ از فرایندهای شــناختی در طول یادگیری است. استفاده از چندرسانهایها به پردازش اطلاعات از طریق گفتار و متون نوشتاری در کانال کلامی كمك ميكند و پردازش اطلاعات توســط تصاوير و تصاوير متحــرک (انیمیشــن و فیلــم) در کانال تصویری انجام ميشود.

زمانی که کلمــات و تصاویر در کنار هم یا ترکیبی از انیمیشــن و گفتــار به کار برده شود، دانش آموزان بهتر و سریعتر از زمانی که کلمات به تنهایی به کار برده شوند، یاد میگیرند. اگر متنی به تنهایی مطالعه شود، دانش آموز تنها یك مدل ذهنی کلامی برای یادگیــری دارد و مدل ذهنی تصویری در او ایجاد نمیشــود. به طور مثال، معلم علوم بــرای ایجاد هر دو مــدل ذهنی دیداری و کلامی میتوانــد در مورد روش جوانه زدن گیاهان از انیمیشــن یا فیلم کوتاه همراه با گفتار استفاده كند. محتواهای چندرسانهای که خوب طراحی شده باشند، میتوانند این فرایند را به خوبی طی كنند.

تجارب یادگیری غیر قابل دسترس

امکانــات نرمافزارهــای چندرســانه ای دانش آموزان را قادر ميســازند موضوعاتی را که امکان یادگیری و تجربهی مســتقیم آنها وجود ندارد، از راههای گوناگون مثل فیلم، تصاویر، انیمیشــن و آزمایشگاههای مجازی یاد بگيرنــد و تجربه کنند. به طور مثال، در درس ریاضــی و علوم این امکان به دانش آموزان داده میشــود كه بتوانند آزمایشهای گوناگــون را فراتر از آنچه در کتاب درســی اســت، تجربه کنند. براي مثال، در درس علوم پایهی پنجم میتوان با انتخاب یک انیمیشــن یــا فیلم کوتاه بخش حاصلخیزی خاک را توضیح داد یا در پایهی ششــم، آموزش راههای حفاظت از محیط زیســت با ارائهی فیلمهای کوتاه میتوانــد جالب و میــزان تأثیرگذاری آن بیشتر از توضیحات شفاهی معلم برای حفظ محیط زیست و جلوگیری از انتقال آلودگی باشد.

ایجاد انگیزه در یادگیری

ارائهي تصوير همراه با موضوع یا حتی فیلم مرتبط با درس برای دانش آموزان خوشایند است و درک و فهم مطالب را آسانتر و در نتیجه انگیزه ایجاد میکند.

راهنمای نومعلمان

رســانههای آموزشــی معتبر و منطبق بر اهداف آموزشــی میتوانند راهنمای خوبی برای نومعلمان در تدریس آن درس مربوطه باشــد و کلاس خشــک آنها را به کلاس پویا تبدیل کنــد. معلمانی که در تدریس تجربهی کمتــری دارند، با دیدن فیلمهای آموزشی، تصاویر و انیميشنهای مرتبط با موضوع مــورد نظر، بهتر میتوانند درس را ارائه دهند. ارائه محتوای آموزشی از طریق تصاویر، فیلم انیمیشــن و آزمایشگاههای مجازی به ســرعت انتقــال مفاهیم کمک میکند. اگر برای تفهیم یک موضوع معلم مجبور باشد چند بار موضوع را بیان کند، به کمک تصاویر، فیلمهای مرتبط و نمودار اين دفعات كاهش مییابد.

مهارت تفکر

دانش آموز از طریق درگیر شــدن با تصاویر و فیلم ها در خصوص محتوايی که آموزش میبیند و اطلاعاتی که از قبل داشته است به تفکر میپردازد. همچنین، مهارت استدالل کردن و بحث و گفتوگو در خصوص موارد مشاهده شده در او افزایش می‌یابد.

نــرم افزارهــای چندرســانهای بــه دلیل انعطافپذیــری، محتوای غنی، تســهیل شــرایط یادگیری و کاهش زمان آموزش میتوانند نیازهای دانش آموزان را پاسخگو باشــند و در انتقال هر چــه بهتر و درک مفاهیم درسی به دانش آموزان کمک کنند. موارد زير بايد در انتخاب نرم افزار آموزشی رعايت شوند.

کاربرد نرم افزارهای چندرسانه ای در آموزش ابتدای